Tele-Onthaal ziet in het najaar van 2025 en de winter van 2026 een duidelijke toename van gesprekken over bestaansonzekerheid. In het najaar ging het gemiddeld om 673 gesprekken per maand over sociaal-economische zorgen, een stijging van 21% tegenover 2024.

Hoewel de beperking in de tijd van de werkloosheidsuitkering sinds 1 januari 2026 van kracht is, reikt de impact van het maatschappelijke debat en de communicatie daarover veel verder.

Tele-Onthaal hoort niet alleen onrust bij mensen die effectief met nieuwe maatregelen te maken krijgen, maar ook bij mensen die leven van andere uitkeringen, zoals ziekte- of invaliditeitsuitkeringen, of een vervangingsinkomen in het kader van een beperking.

In januari blijft het aantal gesprekken hoog, maar verschuift de inhoud merkbaar.
Waar het in het najaar vooral ging om algemene ongerustheid en onzekerheid, hoort Tele-Onthaal nu steeds vaker concrete einddata en stopzettingen van uitkeringen en acute financiële problemen.

Uit de gesprekken aan de telefoon of chat, blijkt dat harde beleidscommunicatie en onduidelijkheid ook een bredere groep burgers raakt dan de mensen die rechtstreeks door maatregelen worden getroffen. In sommige gevallen vergroot die onzekerheid en onrust net de afstand tot de arbeidsmarkt.

 

Van ongerustheid naar harde deadlines 

In oktober en november spraken veel oproepers vooral over algemene ongerustheid. Ze hoorden over mogelijke verstrenging van uitkeringen, herkeuringen of beleidswijzigingen, maar wisten vaak niet of die ook op hen van toepassing waren. Die onduidelijkheid zorgde voor veel stress en piekeren.

“Ik hoor van alles, maar niemand kan mij zeggen wat dit voor mij betekent.”

In december en vooral januari verschuift dat beeld. Oproepers spreken vaker over vaste data waarop hun werkloosheidsuitkering zou stoppen of verminderen. Het gaat dan om informatie die ze kregen via een brief, een gesprek of een dossierbeslissing.

“In maart stopt mijn werkloosheidsuitkering. Dat staat zwart op wit.”
“Einde juni. Dat is de datum. Alles draait nu rond die ene dag.”

Daarnaast geven oproepers aan dat onduidelijke procedures en administratie de onzekerheid vergroten. Instanties verwijzen naar elkaar, waardoor mensen moeilijk zicht krijgen op hun rechten en volgende stappen. Die administratieve onduidelijkheid weegt vooral door bij mensen die al kwetsbaar zijn.

“De ene dienst zegt dat ik naar de andere moet bellen, en daar weten ze het ook niet.”
“Mijn uitkering is deze maand niet gestort. Niemand kan mij zeggen waarom.”

 

Weinig financiële buffers binnen een bredere multiproblematiek

In gesprekken over uitkeringen komt vaak naar voren dat oproepers ook op andere levensdomeinen al onder druk staan. Het gaat zelden om één geïsoleerd probleem. Mensen die leven van een uitkering geven aan dat hun inkomen vaak nauwelijks volstaat om vaste kosten te dragen, waardoor onverwachte uitgaven snel tot moeilijkheden leiden.

Oproepers brengen daarbij onder meer energie- en woonproblemen ter sprake. Sommigen vinden geen woning met een uitkering, anderen maken zich zorgen over het betalen van huur of wachten al lange tijd op een sociale woning.

“Ik heb geen buffer. Eén fout en ik zit zonder eten.”
“Met mijn uitkering wil niemand mij nog verhuren.”

Daarnaast komen in gesprekken ook schulden, budgetbeheer of bewindvoering aan bod.
Oproepers beschrijven hoe het leven met een beperkt weekbudget of onder budgetbeheer gepaard gaat met gevoelens van afhankelijkheid en controleverlies.

“Ik krijg geld per week. Als het op is, is het op.”
“Ik voel mij een kind dat om zakgeld moet vragen.”

Deze signalen tonen hoe financiële onzekerheid zich vaak situeert binnen een bredere multiproblematiek, waarbij zorgen over inkomen samenlopen met woon-, gezondheids- en schuldenproblematiek.

Voorzichtigheid bij stappen richting werk

In gesprekken over uitkeringen geven sommige oproepers aan dat ze twijfelen om stappen te zetten richting werk, opleiding of vrijwilligerswerk. Ze beschrijven een spanning tussen enerzijds de wens om actief te blijven of vooruit te gaan, en anderzijds de vrees dat elke verandering gevolgen kan hebben voor hun uitkering.

Oproepers geven aan dat ze onzeker zijn over wat wel en niet toegelaten is, en dat ze bang zijn om onbedoeld rechten te verliezen. Die onzekerheid leidt er soms toe dat mensen beslissingen uitstellen of afzien van initiatieven, ook wanneer het om beperkte of onbetaalde activiteiten gaat.

“Ik wil vooruit, maar ik ben bang om iets verkeerd te doen.”
“Zelfs vrijwilligerswerk voelt ineens als: oei, mag ik dit wel? ”

Deze gesprekken tonen hoe onduidelijkheid over regels en gevolgen het gedrag van mensen beïnvloedt, en hoe voorzichtigheid soms de bovenhand krijgt bij beslissingen over werk of (vrijwilligers)engagement.

Inkomensonzekerheid, mentale impact en waardigheid 

Naast praktische en financiële gevolgen raakt bestaansonzekerheid ook het mentaal welzijn en het gevoel van eigenwaarde van oproepers. Tele-Onthaal hoort regelmatig mensen die niet kunnen werken omwille van medische of psychische redenen en leven van een ziekte- of invaliditeitsuitkering. Velen geven aan dat ze wel willen werken, maar dat dit volgens hun artsen momenteel niet haalbaar is.

In de recente context worden contacten met VDAB, controleartsen of herkeuringen vaak als belastend ervaren. Oproepers spreken over onzekerheid, angst en wantrouwen, en voelen zich soms gestigmatiseerd.

 “De dokter zegt dat ik niet kan werken, maar ik ben bang dat ze mij toch arbeidsgeschikt verklaren.”
“Ze zeggen dat langdurig zieken moeten werken, maar dat kan ik niet.”

Daarnaast geven oproepers aan dat zorgen over inkomen en toekomstperspectief zwaar wegen op hun mentaal welzijn, zeker wanneer die samenlopen met bestaande medische of psychische kwetsbaarheden. In sommige gesprekken leidt dat tot gevoelens van uitzichtloosheid.

 “Als mijn uitkering stopt, weet ik niet hoe het verder moet.”
“Ik heb al veel meegemaakt, en dit komt er nu nog bij.”

Veranderingen in inkomen of statuut worden bovendien niet alleen financieel beleefd, maar raken ook aan de eigenwaarde. De overgang naar een andere vorm van ondersteuning wordt door sommigen ervaren als een stap achteruit, met schaamte en bezorgdheid over controle.

 “Dat voelt alsof ik opnieuw moet beginnen, maar dan met minder zekerheid.”

Ook het maatschappelijke debat over uitkeringen speelt daarin mee. Oproepers geven aan dat beleidscommunicatie en publieke beeldvorming soms persoonlijk worden geïnterpreteerd en extra druk veroorzaken, vooral bij mensen die al kwetsbaar zijn.

 “Ik heb altijd mijn best gedaan, en toch voelt het alsof ik me moet verdedigen.”
“Ze praten over mensen zoals ik, maar kennen mijn situatie niet.”

Tele-Onthaal als signaalgever

Tele-Onthaal komt via telefoon en chat in contact met mensen die zich zorgen maken over hun inkomen en toekomstperspectief. In die gesprekken wordt duidelijk dat maatschappelijke discussies en onduidelijke communicatie over uitkeringen ook een mentale impact hebben op mensen die al kwetsbaar zijn.

Oproepers geven aan dat zij vaak wel contact hebben met het OCMW of andere welzijnsdiensten voor administratieve of praktische vragen, maar dat er daar niet altijd ruimte is om stil te staan bij de stress, onzekerheid en emotionele belasting die met bestaansonzekerheid gepaard gaan. Tele-Onthaal fungeert in die zin als een aanvullende luisterplek, waar mensen hun bezorgdheden kunnen verwoorden.

De signalen uit deze gesprekken wijzen op het belang van heldere, proactieve en doelgroepgerichte communicatie binnen het welzijnsveld. Duidelijkheid over rechten en verwachtingen kan helpen om onzekerheid en onnodige angst te verminderen bij mensen die leven van een uitkering.

Nood aan een gesprek?

Bel gratis en anoniem 106 of chat via tele-onthaal.be

Vrijwilliger worden? 

In maart starten opleidingsreeksen voor nieuwe Tele-Onthaal telefoon-of chatvrijwilligers, op 5 locaties (Antwerpen, Brugge, Brussel, Gent, Leuven)

Meer info: www.tele-onthaal.be/word-vrijwilliger